Shiorimiz:   Fikr - yaxshilik va yomonliklarni ko'rsatadigan oynadir                                     

Yangiliklar 
Qur'oni karim
Hadisi sharif
Fiqh 
Islom tarixi
Tahlil
Iqtisod va huquq 
Juma mav'izalari 
Jannat qushchalari 
Islom va ilm 
Davolaninglar
Odam va Havvo 
Mazhablar 
Dinda savolim bor... 
Kutubxona 
Sharq bozori
Imm Buriy
Statistika 
G'arbda Islom
O'zbekiston va Islom
Yilnoma 
Taklif  va munosabat 
Islomiy saytlar
Tanishuv
Namoz vaqti 
Mehmonxona 
Valyuta kursi 
 

 

                                                         Qur'oni karim

      "Qur'on" - arabcha "qara'a" (o'qimoq) fe'lidan olingan. Qur'on suralardan iborat. Sura Qur'ondan bir bo'lak bo'lib, eng kami uchta yoki undan ortiq oyatlarni o'z ichiga oladi. Qur'onda jami 114 ta sura mavjud. Oyatlar soni esa Qur'on matnlarini taqsimlashning turli yo'llariga ko'ra, 6204 ta, 6232 ta hatto 6666 tagacha belgilangan. Bu narsa Qur'on nusxalarining bir-biridan farqli ekanligini emas, balki undagi oyatlarning turlicha taqsimlanganligini bildiradi. 
      Suralar Qur'onda o'z mazmuniy izchilligiga yoki o'qilgan vaqtiga, ya'ni xronologik tartibiga qarab emas, balki hajmiga ko'ra - avval katta suralar, undan so'ng kichik suralar tartibi Muhammad (s.a.v.) ko'rsatmalariga binoan joylangan. Suralarning hajmi ham har xil: eng katta hajmga ega bo'lgan 2-surada 286 oyat bor, eng kichik suralar faqat 3 oyatdangina iborat. 
      Islomshunoslik va Qur'onshunoslik xulosalari asosida suralarning xronologik tartibini quyidagicha shaklda tasavvur qilish mumkin: 
      1. Makka davri (610-615 yillar). Yevropa olimlari bu davrda nozil bo'lgan suralarga "Nazmiy suralar", deb nom berganlar. 
      2. Makka davri (616-619 yillar). Mudammad (s.a.v.) va ularning izdoshlari doimiy ta'qib ostida yashagan va ko'pchilik Habashistonga ko'chib ketgan muhitda nozil bo'lgan. Bu suralarda Allohning "Rahmon" sifati ko'p tilga olinganligi sababli Yevropa olimlari ularni "Rahmon suralari", deb ataganlar.
      3. Makka davri (610 yil boshlaridan 622 yil sentabrigacha). Bu davrda ham Muhimmad (s.a.v.) va sahobalar ta'qib ostida yashaganlar, maxfiy ravishda, ko'pincha shahardan tashqarida ibodatga to'planganlar. Bu davr suralarida Islomning aqoidiga keng o'rin berilgan.
      Tarixiy voqealar aniqroq ko'zda tutilgan holda Madina davriga oid 24 ta surani besh davrga ajratish ma'qulroqdir:
      1-Madina davri (622 yil oktabrdan 624 yilgacha). Muhammad (s.a.v.) Madinaga ko'chib kelganlaridan makkaliklar bilan birinchi yirik to'qnashuv - Badr jangigacha nozil bo'lgan 4 sura bu davrga kiradi.
      2-Madina davri (624 yil martidan 625 yil martigacha). Badr jangidan keyin Uhud jangigacha o'tgan bir yil ichida nozil bo'lgan 3 surani o'z ichiga oladi.
      3-Madina davri (625 yil martidan 627 yil martigacha). Uhud jangidagi talofotdan keyin Xandaq jangigacha o'tgan ikki yil ichida 5 ta sura nozil bo'lgan.
      4-Madina davri (627 yil aprelidan 630 yil yanvarigacha). Xandaq jangidan so'ng Makkaning olininishigacha o'tgan salkam uch yil ichida nozil bo'lgan 8 sura shu davrga kiradi.
      5-Madina davri (630 yil fevralidan 632 yil mayigacha). Makka fath qilinganidan keyin Muhammad (s.a.v.) vafotlarigacha o'tgan ikki yildan ortiqroq davr ichida nozil bo'lgan 4 sura shu davrga kiradi.
      Muhammad (s.a.v.) hayotlik chog'larida yana vahiy tushib qolar, degan umidda Qur'on jamlanib, kitob holiga keltirilmagan edi. Payg'ambar vafotlaridan keyin Qur'on kishilarning xotirasida va yozgan narsalarida saqlanib qoldi. Payg'ambardan so'ng musulmonlarga Abu Bakr (572-634) boshliq etib saylandi. Uning xalifalik davrida (632-634) mo'minlar va murtad (dindan qaytgan)lar o'rtasida shiddatli janglar bo'lib o'tdi. Ushbu janglarda Qur'onni to'liq yod olgan qorilar ko'plab shahid bo'ldilar. Shunda Umar ibn Xattob (585-644) Abu Bakrga: "Barcha qorilar shu zaylda o'lib ketaversa, Qur'on nuqsonli bo'lib qolishi mumkin, shu sababli uni jamlab kitob holiga keltirish zarur", degan maslahatini beradi. Avvaliga Abu Bakr ikkilanib turadi, chunki bu ish Payg'ambar hayotlik paytlarida qilinmagan edi. Keyinroq Abu Bakr ham Qur'onni kitob shakliga keltirib qo'yish zarurligini anglab yetdi va Zayd ibn Sobit ismli sahobani chaqirib, bu ishni unga topshiradi. Chunki Zayd Payg'ambar alayhissalom bilan juda ko'p birga bo'lgan, Qur'onni juda ham yaxshi yod olgan va Rasululloh huzurlarida yozgan. Payg'ambar umrlarining so'nggi yilida farishta Jabroil alayhissalomga Qur'onni avvalidan to oxirigacha o'qib berganlarida birga bo'lgan edi. Shunday qilib, Zayd va Umar mashaqqatli urinishlardan keyin Qur'onni kiyik terisidan bo'lgan sahifalarga yozib chiqdilar va bog'lab Abu Bakrning uyida saqlab qo'ydilar. Bu "suhuf" - sahifalar, deb nomlandi. Abu Bakr olamdan o'tgandan keyin sahifalar Umar ibn Xattob uyida, u olamdan o'tganidan so'ng uning qizi - Payg'ambar alayhissalom ayollari Hafsada qoldi.
Vaqt o'tishi bilan ko'plab xalqlar musulmonlikni qabul qilishi natijasida musulmonlarning soni ko'paya bordi. Turli tillar va shevalar o'rtasida mavjud farqlarga ko'ra Qur'onni qanday o'qish kerakligi borasida ixtiloflar chiqa boshladi. Bu holatni ko'rgan o'sha vaqtda xalifalik qilgan Usmon ibn Affon (644-656) Hafsa binti Umardan Abu Bakr va Umar davridagi suhuflarni so'rab olib, undan nusxa ko'chirishga buyruq beradi. Xalifa Usmon ibn Affon topshirig'iga binoan Zayd ibn Sobit barcha Qur'on suralarini yig'ib, taqqoslab chiqib qaytadan Qur'on matnini jamlagan. Qur'onning birinchi rasmiy nusxasi 651 yil taqdim etildi. U asl nusxa hisoblanib, yana uchta, ba'zi manbalarga ko'ra, yettita nusxa ko'chirtirilib, yirik shaharlardan - Basra, Damashq, Kufaga jo'natiladi. "Imon", deb nomlangan asl nusxa esa Madinada, xalifa Usmon huzurida qoldi. Ko'chirilgan nusxalar "Mushafi Usmon", deb ataldi.
      Nusxalar tayyor bo'lgandan so'ng musulmonlar yashaydigan diyorlardagi markaziy shaharlarga bittadan nusxaga bitta qori qo'shib jo'natdilar va hammaga faqat Qur'onning shu nusxasidan ko'chirishga buyruq beradi.
      Mazkur Qur'on 5553 varaqdan iborat bo'lib, varaqlar o'lchami 68x53 sm., matn hajmi 50x44 sm.dir. Sahifalar kiyik terisidan ishlangan bo'lib, har biriga 12 qatordan chiroyli kufiy xatida yozuv bitilgan. Ko'p varaqlari yo'qolgan va keyinchalik qog'oz saxifalar bilan to'latilgan.
      Tataristonlik Islom olimi Shihobuddin al-Marjoniyning (1818-1889) aytishicha, Qur'onni qayta tiklash Samarqandda joylashgan "Mug'ak masjidi" imomi Abdurrahim ibn Usmon (vaf. 1838 y.) tarafidan bajarilgan.
      Arab tarixchilarining xabar berishlaricha, xalifa Usmon Qur'onni mutoala qilib o'tirganlarida o'ldirilgan. U kishining qoni Qur'onga to'kilgan. Shu tufayli ham Usmon Qur'oni asl nusxaligi va xalifa qoni to'kilganligi bilan musulmon dunyosida muqaddas kitob hisoblanib, alohida e'tiborga sazovordir. Bizdagi, ya'ni Toshkent shahridagi Usmon Qur'onida ham qon izlari bo'lib, shu nusxa xalifa Usmonga tegishli, degan fikrlar mavjud.
Usmon Qur'oni ruslar O'rta Osiyoni bosib olgunicha Samarqanddagi Xo'ja Ahror madrasasida saqlanar edi. Qur'onning Samarqandga keltirilishi haqida ham xalq o'rtasida har xil rivoyatlar mavjud. Ulardan birida muqaddas kitobni Abu Bakr al-Qaffol ash-Shoshiy (976 yili vafot etgan, Toshkentda dafn qilingan) Bag'doddan olib kelgan, deb hikoya qilinadi. Avlodlar osha Abu Bakr Qaffol Shoshiy merosxo'rlaridan Xo'ja Ahror qo'liga o'tgan va u kitobni o'zi qurdirgan madrasaga qo'ydirgan. Ikkinchi bir rivoyatda esa Xo'ja Ahror muridlaridan biri Makkada haj qilib qaytayotganida Istambulga kiradi va borib Sultonni og'ir hastalikdan davolaydi. Sulton minnatdorchilik bildirib, unga Qur'oinni tortiq qiladi.
      Bizning va arabshunos olimlarniig fikricha, bu Qur'on sohibqiron Temur tomonidan Basradan ko'plab qo'lyozma kitoblar va boshqa o'ljalar bilan birga Samarqandga keltirilgan va mashhur Temur kutubxonasiga qo'ydirilgan. Temuriylar davridagi o'zaro kelishmovchiliklarda Temur kutubxonasi yondirilib yuborilgan. Tasodifan shu nusxa omon qolgan.
      Qur'onni chuqur ilmiy taftish etgan sankt-peterburglik sharqshunos olim A.V.Shebunin fikricha, Qur'on Basradan sohibqiron Temur tomonidan Samarqandga keltirilgan, chunki Shebunin Parij, Berlin va Makkadagi boshqa nusxalariga solishtirib, bizdagi Qur'onning Basra nusxasi ekanligini isbotlab berdi. 400 yil davomida bu muqaddas Kitob Samarqandda saqlanadi.
       Ming afsuslar bo'lsinkim, 1868 yilda rus askarlarining Samarqandga bostirib kirishi bilan xalqimizning moddiy, ma'naviy boyliklariga tajovuz boshlandi. Albatta bu tajovuzdan muqaddas hisoblangan qabr toshlari, maqbara ichidagi yodgorliklar ham, musulmonlariing shoxona mulki Usmon Mushafi ham chetda qolmadi. Musulmonlar Qur'onini tezlikda bekitib Buxoroga jo'natmoqchi bo'ladilar. Biroq bu xabar Zarafshon o'lkasining boshlig'i general Abramov qulog'iga yetib, "Fan uchun bunday nodir, bebaho, qadimiy yodgorlikni qo'ldan chiqarmaslik uchun hamma chora ko'rilsin", deb polkovnik Serovga buyruq beradi. Serov Qur'onni general Abramovga keltiradi. Abramov esa uni zudlik bilan Turkiston general-gubernatori K.N.Kaufmanga yetkazadi. U o'z navbatida zudlik bilan 1869 yil 24 oktabrda Peterburgga - Imperator kutubxonasiga alohida kuzatuvchilar bilan yuboradi.
      Rus ishbilarmonlari qulay fursatdan foydalanib, Qur'on tufayli boylik orttirish yo'liga o'tdilar. Masalan: 1895 yili 2000 nusxada Qur'onning bir varag'i chop etildi. 1905 yili esa Ilyos ibn Ahmad Shoh "Yosin" surasining fotonusxasini chiqardi. Shu yili S.Pisarev Qur'onni faksimilda 50 nusxa chop etib, 25 nusxasini sotishga chiqardi.Har bir nusxasiga 500 so'm baho qo'yildi. U Qur'onni asl nusxasiga o'xshatish uchun hajmini ham eskicha qoldirdi. Hozir faksimil nusxadan jumhuriyatimizda ikkita bo'lib, biri O'zbekiston musulmonlari diniy idorasining asosiy kutubxonasida, ikkinchisi - Temuriylar tarixi muzeyida saqlanadi.
      Oktabr to'ntarishidan so'ng Butunrossiya musulmonlar jamiyati nomidan Usmon To'qumboyev RSFSR Xalq Komissarlari Sovetiga murojaat qilib, muqaddas Usmon Qur'oni o'z egalariga, ya'ni musulmonlarning O'lka s'yezdiga topshirilishini talab qiladi. RSFSR XKS tomonidan musulmonlarning talabi qondirilib, Qur'on ular ixtiyoriga beriladi. 1917 yil 29 dekabr kuni Peterburgdagi podsho kutubxonasining "nodir qo'lyozmalar" bo'limidan olinib, Butunrossiya musulmonlar jamiyati raisi U.To'qumboyev javobgarligi ostida Ufa shahriga jo'natiladi. Qur'on 1923 yilgacha Ufada saqlanadi.
1923 yil 23 ivulda Butunittifoq Markaziy Ijroko'mi Usmon Qur'onini Turkistonga qaytarishga qaror qiladi. Muqaddas yodgorlik Ufadan Toshketga maxsus komissiya kuzatuvida olib kelinadi. 1923 yil 18 avgustda Toshkentdan Sirdaryo diniy idorasiga qarashli Xo'ja Ahror jome' masjidiga topshiriladi.
      Muqaddas yodgorlikni o'z eliga keltirish uchun Ufa shahriga maxsus komissiya yuborildi. Komissiya tarkibida Sultonxo'ja Qosimxo'jayev, sharqshunos olim, professor A.Z.Shmitd va din peshvolaridan 3 vakil bor edi. Komissiya maxsus vagonda, askarlar qurshovida, Qur'onni eson-omon Toshkentga keltirdilar. Shundan keyin Qur'on 1923 yil 18 avgustda Sirdaryo diniy idorasiga qarashli Xo'ja Ahror jome masjidiga topshiriladi. Lekin ko'p o'tmay, Qur'onni eski shahar muzeyiga keltiradilar va u maxsus po'lat sandiqda saqlana boshlanadi. Eski shahar muzeyi Birinchi o'zbek muzeyiga aylantirildi. Muzey 1926 yilning 1 yanvaridan ochildi. 1926 yilning faqat bir oyi ichida muzeyni 4000dan ortiq kishi kelib ko'rgan.
      Qur'onga sharqning juda ko'plab olimlari tomonidan turli tafsir (sharh, izoh)lar yozilgan. Qur'on XII asrdan boshlab Yevropa xalqlari tillariga, jumladan, lotin tiliga tarjima qilina boshlangan. XVIII asr boshlarida Yevropa xalqlari tillaridan, XIX asr o'rtalarida arabcha asl nusxasidan rus tiliga tarjima qilingan. G.S.Sablukovning arabchadan dastlabki tarjimasi Qozonda 3 marta (1878, 1894, 1907) nashr qilingan. Akademik I.YU.Krachkovskiy tomonidan amalga oshirilgan Qur'onning ilmiy izohlari bilan rus tilidagi adekvat (so'zma-so'z) tarjimasi mashhurdir. Bu tarjima uning vafotidan keyin 1962 va 1986 yillarda nashr etilgan.
      Mamlakatimiz mustaqil bo'lganidan so'ng o'zbek tiliga davlat maqomi berildi. Davlat ish qog'ozlari, ko'plab darslik va qo'llanmalar o'zbek tilida yozila boshlandi. Shu qatori Qur'oni karimni ham o'zbek tiliga tarjima qilishga kirishildi. 1992 yilda Qur'on o'zbek tiliga Alouddin Mansur tarafidan tarjima qilindi va "Cho'lpon" nashriyotida ko'p nusxada chop etildi. 

Bu juda ham go'zal saytlardan biri        >>>>>>>       quran.ziyo.uz

 

All Rights Reserved Copyright 2005   by  www.fikr.uz     

Hosted by uCoz